Nobel चा इतिहास आणि ५ शोध ज्यांना Nobel Prize मिळायलाच हवं होतं

जगद्विख्यात Nobel Prize च्या जन्माची कथा खूप रोचक आहे. अनेक smokeless explosives चा शोध लावणाऱ्या, ज्यात डायनामाईट सर्वात प्रसिद्ध आहे, Alfred Nobel ह्यांनी बेसुमार संपत्ती कमावली होती. १८८८ मध्ये, एक दिवस, त्यांच्या मृत्यूची अफवा पसरली. दुसऱ्या दिवशी सर्व वृत्तपत्रांनी त्यांच्या मृत्युच्या बातम्या छापल्या. त्यातील एका वृत्तपत्रानी “The merchant of death is dead” अश्या मथळ्याची बातमी छापली होती. आपला उल्लेख “मृत्यूचा सौदागर” असा झालेला बघून Nobel ह्यांना खूप वाईट वाटलं. लोक आपल्याला “असे” लक्षात ठेवतील काय – ह्या विचारात ते पडले आणि त्यांनी आपली संपत्ती मानवतेला मदत करणाऱ्यांच्या सन्मानार्थ वापरण्याचा निर्णय घेतला. ह्यातूनच सुरुवात झाली Nobel Prize ची.

२०१४ च्या Nobel Prize ची रक्कम होती – 8 million स्वीडिश क्रोनोर (SEK, स्वीडनचं चलन) – जे भारतीय रुपयांमध्ये होतात – सुमारे ७ कोटी रुपये.

१९०१ पासून, दरवर्षी ६ categories मध्ये Nobel पारितोषिक दिलं जातं. ह्या categories आहेत – literature – साहित्य, physics – भौतिकशास्त्र, chemistry – रसायनशास्त्र, peace – शांती, economics – अर्थशास्त्र आणि physiology & medicine – शरीरशास्त्र व औषधशास्त्र. अनेक महत्वाच्या शोधांना ह्या निमित्ताने acknowledge केलं जातं, त्या शोधांच्या जनकांना गौरवल्या जातं. पण सर्वच महत्वाचे शोध गौरवल्या गेलेत, असं नाही.

पुढे आहेत ५ असे शोध, जे Nobel Foundation (Nobel पारितोषिकांची यादी ठरवणारी यंत्रणा) कडून आश्चर्यकारकपणे दुर्लक्षित आहेत.

=====

=====


1 – The Periodic Table

Chemistry च्या परीक्षेआधी हा टेबल आपण सर्वांनी पाठ करण्यात भरपूर वेळ invest केलेला आहे. फक्त 7 rows आणि 18 columns मध्ये मानवाला माहित असलेल्या सर्व elements ना त्यांच्या गुणधर्मानुसार वर्गवारी करून रचून ठेवणारा हा साधा परंतु अत्यंत उपयुक्त शोध! Dmitri Mendeleev ह्या रशियन शास्त्रज्ञाने १८६९ मध्ये हा टेबल तयार केला. शिवाय ह्या टेबलच्या मदतीने काही मूलद्रव्यांचा अभ्यास करून त्यांचे गुणधर्म नव्याने समोर आणले. ह्या शोधाला Nobel Prize मिळालं नाही.

 

PeriodicTable-marathipizza

Image source: Sciencenotes

2 – Black Hole Death

आजच्या काळात सर्वात बुद्धिमान व्यक्ती म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या Stephen Hawkins – ह्यांना अजूनही Nobel मिळालं नाहीये! त्यांच्या “Black Hole Death” ह्या theory ने black holes हे “immortals” असतात ह्या गृहितकाला सुरुंग लावला आणि “Black Holes स्वतःच gamma किरणांच्या स्फोटाने स्वतःचा नाश करून घेतात” ह्या claim ने astrophysics आणि particle studies मध्ये नवीन अध्यायाला सुरुवात झाली.

 

stephen-hawking-marathipizza

Image source: chemtrailsplanet

3 – “WWW”…The World Wide Web…!

तुम्ही हा लेख ज्या जादूमुळे वाचू शकत आहात, त्या जादूला म्हणतात – इंटरनेट…म्हणजेच World Wide Web.

१९८० साली, Tim Barnes-Lee ह्यांनी “hypertexts” च्या सहाय्याने पेजेस एकमेकांशी connect करण्याची प्रणाली तयार केली. १९९० पर्यंत Robert Cailliau ह्या त्यांच्या सहाय्यक शास्त्रज्ञाच्या मदतीने त्यांनी एक networking system उभी केली – जी आपण आज World Wide Web म्हणून ओळखतो.

अक्ख्या जगाचा चेहरामोहरा बदलून टाकणाऱ्या ह्या शोधाला आजपर्यंत Nobel मिळालं नाहीये.

 

4 – गुणधर्मांचं जनुकीय हस्तांतरण – Inheritance through DNA

१९३० पर्यंत असं समजलं जायचं की पिढीजात गुणधर्म हे पेशींच्या प्रोटीन्समधून पिढी दर पिढी हस्तांतरित होतात. Oswald Avery, Macleod आणि McCarty ह्यांच्या संशोधनामुळे जगाला हे समजलं की पेशींमधल्या DNA मध्ये ही सर्व माहिती साठवली जाते. ह्या तिघांनासुद्धा Nobel मिळालं नाही.

 

dna-marathipizza

Source: Indiatoday/Shutterstock

5 – Stellar Nucleosythesis

=====

=====

हे जग कसं निर्माण झालं? निर्माणाची सुरुवात कशी झाली? प्रचंड तारे कसे निर्माण झाले? ते एवढे धगधगत कसे असतात? ह्या आणि अश्या अनेक प्रश्नांभोवती astronomers आणि physicists फिरत असतात. Sir Fred Hoyle ह्यांनी ह्या प्रश्नांचं उत्तर शोधण्याचा एक मार्ग दाखवला. एवढंच नाही तर ताऱ्यांच्या धगधगण्या मागचं गूढ त्यांनी सोडवलं. त्यांनी हे सिद्ध केलं की तारे म्हणजे महाकाय अणुभट्टी आहेत, ज्यांच्यात हायड्रोजन आणि हिलीयममध्ये प्रक्रिया होऊन प्रचंड उर्जा निर्मिती होते. Sir Fred Hoyle ह्यांना Nobel नं मिळणं आश्चर्यकारक आहे.

Stellar-nucleosythesis-marathipizza

Image source: Deviantart

थोडक्यात, ही ५ उदाहरणं म्हणजे नोबेल पारितोषिकांची चुकलेली गणितंच आहेत!

Copyright (c) 2016 मराठी pizza. All rights reserved.

Omkar Dabhadkar

Editor @ मराठी pizza

omkar has 184 posts and counting.See all posts by omkar

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: चोरी करणं हे अनैतिक आहे. असं कृत्य का करताय?